Duikreis in Tofo, Mozambique.

"Aa wou iet oepschraave, Mo zaam bic was leeg" merkte mijn schoonvader laconiek op toen ik vertelde dat ik naar Mozambique zou gaan duiken.

Ik probeer reeds een vijftal jaar naar deze oud-Portugese kolonie af te zakken, maar er kwam altijd wel iets tussen. Vandaag echter is het zo ver. Een uurtje geleden steeg KLM vlucht 591 uit Schiphol op en volgens de gezagvoerder hangen we nu boven de Alpen. Moeilijk te checken, want een wit wolkendeken verbergt de aarde onder ons. "We vliegen verder langs Sicilië vanwaar we de Middelandse zee oversteken om in Tripoli Afrika binnen te vliegen. Verder gaat het langs Chad, Centraal Afrikaanse Republiek, Congo, Zambia en Zimbabwe tot Johannesburg." weet de gezagvoerder ons te vertellen.

KLM vliegt overdag naar Johannesburg in tegenstelling tot de meeste maatschappijen die 's nachts vliegen. Deze avond overnachten we in een hotel in de buurt van de luchthaven en vliegen dan morgenochtend via Maputo naar Inhambane. Nee, Tofo, de plaats waar we de komende dagen gaan duiken, ligt niet bij de deur. Maar wie iets speciaal wil zien moet dat er maar even voor over hebben.

Na een goede nachtrust en een stevig ontbijt vliegen we van Johannesburg naar Maputo met LAM [Linheas Aereas Mozambique] waar we dan een binnenlandse vlucht nemen naar Inhambane. Bij aankomst in Maputo moesten we ons visum nog regelen, wat toch iets meer dan anderhalf uur in beslag nam. Onbegrijpelijk dat een visum in een reispas zetten zo lang moet duren, maar we maakten er ons niet druk in, we hadden tijd genoeg om de binnenlandse vlucht te halen en je druk maken heeft gewoon geen zin, dat werkt zelfs averechts. Afrika leeft op een ander ritme en we kunnen ons maar beter aanpassen, want we zijn hier nog 2 weken. Even weg uit jachtig Europa zal ons goed doen. Maar ik zal volgende klanten toch aanraden het visum op voorhand te regelen.

We hangen boven de kust van Mozambique in een Jetstream 41, een klein propeller toestel van LAM. We cruisen op 5.500 meter hoogte, iets te hoog om walvishaaien te spotten. Een tenger zwart stewardesje in een mooi rood uniformpje brieft ons de veiligheidsinstructies in een sappig Portugees met Mozambikaans accent, toch weer anders dan het Portugees van Portugal of Brazilië.

De grond onder onze voeten komt snel dichterbij als onze Jetstream 41 naar de landingsbaan afzakt. De luchthaven van Inhambane is piepklein en de boomlange Carlos van "The Mozambique Experience staat ons op de tarmac op te wachten. We rijden zo'n 20 minuten tot in Tofo en nemen onze intrek in de bijzonder sympathieke, eenvoudige rieten bungalows vlakbij het strand. We bergen ons duikmateriaal in het duikcentrum op en gaan een aperitiefje drinken op het terras van de bar aan het strand. De zonsondergang is prachtig en we kijken uit naar onze eerste duikdag morgen.

Net vóór mijn wekker afgaat kom ik langzaam uit Morpheus' wereld afgedaald richting Mozambique, mijn muskietennet als een cocon over mij gedrapeerd. Ok, realiteit, opstaan, tanden poetsen, het avondmaal van gisteren het rioolsysteem van Tofo injagen en we zijn klaar om de 150 meter naar het duikcentrum te overbruggen. Op blote voeten in het zand, wat met dit ochtendlijk zonnetje geenszins een probleem is, maar wat me een paar uur later zuur zou opbreken.

Een licht ontbijt en vakkundig optuigen van ons materiaal later, wandelen we de 300 meter naar de plaats waar de staff van het duikcentrum de zodiac met de jeep het strand oprijdt. Ze rijden de trailer, waarop de zodiac staat, met een vaart achteruit richting branding en op het juiste moment remmen ze hard en rijden de jeep snel weer het strand op. De bedoeling is om de met ons duikmateriaal beladen zodiac zo ver mogelijk in zee te lanceren. Dat lukt aardig, nu moeten we de zodiac op de juiste golf zo ver kunnen duwen dat hij drijft, dan duwen we de boot het water in tot het water op borsthoogte staat en hijsen we ons de zodiac in.

We zijn er meer dan klaar voor en varen in 10 minuten naar de duikplaats "Salon" waar we onze check-out dive zullen maken. De duikplaats is maximum 14 meter diep en blijkt een zeer gevarieerde fauna te herbergen. We zien verschillende krokodilvissen, 2 soorten octopussen, een "normale" en een soort die ik nog nooit eerder gezien heb. Verder zien we een enorme vederstaartrog van zeker anderhalve meter doorsnede, zijn staart moet zowat de dikte van Mike Tyson zijn arm geweest zijn. Als check-out dive is deze plaats zeker niet verkeerd.

De zodiac stuurt ons met een reuzevaart door de branding en we vliegen in volle snelheid het strand op waar we van een snelheid van 40 km per uur in drie meter tot volledige stilstand komen, de ervaring is van rollercoaster kwaliteit.

De korte wandeling, rond elf uur in de voormiddag, over het strand terug naar het duikcentrum, leert me dat ik hier nooit of te nimmer nog zonder sandalen het brandende zachte zand oploop. Over hete kolen lopen is voor mietjes denk ik dan zo. Ik heb honderd meter Mozambikaans zand overbrugt in een rotvaart waar Kim Gevaert een puntje kan aan zuigen.

Na twee uur kiezen we opnieuw het ruime sop, ditmaal richting Manta Reef. De naam van de duikplaats belooft veel, maar de laatste dagen bleek de zichtbaarheid niet zo goed te zijn en het water wat kouder dan normaal en was de vraag ook als we effectief manta's te zien zouden krijgen. In ieder geval, hier komen we nog verscheidene keren terug en de zichtbaarheid kan hier van uur tot uur veranderen.

Andy, onze duikgids, vertelt ons snorkel, vinnen en duikmasker bij de hand te houden, want de kans dat we op de weg naar Manta Reef walvishaaien zien is zeer groot. Zijn woorden zijn nog niet koud als we voor de eerste keer overboord gaan om bij een walvishaai te snorkelen. Het is een jong exemplaar van een vijftal meter en we kunnen hem een tijdje volgen tot hij in de dieperik verdwijnt. Voor twee mensen onder ons was het de eerste ontmoeting met een walvishaai en hun reactie, eenmaal terug aan boord, moet te vergelijken geweest zijn met een Neanderthaler die net het vuur had uitgevonden. Het woord "euforie" komt niet eens in de buurt. Vijf minuten later zien we een tweede walvishaai die toch merkelijk groter is dan de vorige. We snorkelen wel een vijftal minuten bij de grootste vis ter wereld en we schatten hem op acht meter lengte.

Eénmaal op Manta Reef aangekomen laten we ons snel zakken tot twintig meter, waar we verzamelen en de duik aanvatten. We zien al onmiddellijk een rifhaai over de bodem patrouilleren en zien vele verschillende scholen vissen. De zichtbaarheid is maximum acht meter maar toch zien we weer verrassend veel vissen en is de diversiteit ook hier weer groot. Een reuze-manta met een lange witte staart komt ons even gezelschap houden, maar hij is snel uit het gezichtsveld verdwenen. Gedurende zo ongeveer de helft van de duik hoorden we het gezang van bultrug walvissen onder water, eind oktober is het einde van het bultruggen seizoen en de kans dat we ze ook daadwerkelijk te zien krijgen is klein. Ik had dit gezang nooit eerder gehoord en ik vond het wel degelijk betoverend.

Na een mooie duik hijsen we ons weer in de zodiac en varen terug richting Tofo Beach. Na vijf minuten spotten we weer een walvishaai. Dit blijkt de grootste tot nog toe, zeker negen meter lang. We kunnen hem lang volgen en kunnen hem tot zeker vijftig centmeter dicht benaderen. Weer een unieke ervaring rijker.

We vliegen andermaal met volle snelheid het strand van Tofo op en nadat we ons materiaal gespoeld hebben, en een lekkere douche later genieten we van een aperitiefje op het terras van de bar, een vijftal meter boven het strand.

De eerste walvishaai op onze tweede duikdag zien we al na vijf minuten op weg naar Manta reef. Het is een exemplaar van een zestal meter, maar na een minuut of twee houdt hij het voor bekeken. De dag begon goed. Eénmaal op de duikplaats aangekomen laten we ons snel naar de bodem zakken. Het zicht is niet zo denderend, maar dit wordt gecompenseerd door de grote verscheidenheid vissen. Enkele heel grote baarzen hangen met hun bek open op een poetsstation. Een manta doemt uit het niets op en zweeft ons statig voorbij. Snappers en soldaatvissen hangen in dichte scholen in de stroming.

Na de duiken en na een frisse douche maak ik nog een wandelingetje in het piepkleine Tofo. De duiklodge ligt aan het eind van het dorpje en het is leuk om het dagelijkse leven in het dorpje gade te slaan. Vandaag is het zondag en het is een drukte van jewelste in het dorpje, de vrouwen zitten in groepjes onder de dennenbomen op het strand, terwijl de mannen onder een golfplaten afdak van een kleine bar aan het strand bier zitten te drinken. Wat verderop is een klein kleurrijk marktje waar enkele vrouwen op kleine barbecues satés roosteren, er is haast geen blank gezicht te bekennen en de couleur locale is dan ook 100 procent. Ik koop enkele schelpenkraaltjes van een kleine jongen langs het strand. Zijn vriendjes zitten in een groepje in het zand de schelpjes in armbandjes te knopen. Ze komen hun waar aanprijzen maar zijn niet opdringerig.

De derde duikdag begint andermaal met een verrassing. Op weg naar de duikplaats "Office" merk ik in de verte een grote splash. Onze duikgids Andy bevestigt mijn vermoeden dat er bultrug walvissen in de buurt zijn. We sturen de zodiac in de richting waar we de kleine rugvin van een bultrug zagen. We verminderen vaart en leggen de motoren af. Eén van de walvissen duikt en zijn staart komt volledig uit het water. Andy weet ons te vertellen dat hij duikt om dan waarschijnlijk het water uit te springen. Even later vliegen twee kolossale zwarte massa's op zo'n 15 meter van de zodiac voor drie kwart het water uit en vallen met een klap op hun zijde. Ze slaan met hun twee meter lange witte borstvinnen nog enkele keren op het wateroppervlak. Wat een spektakel! Wat verder springen andere bultruggen het water uit en na vijf minuten spektakel zetten we onze weg naar de duikpslaats verder. De springende walvissen verdwenen stilaan uit het zicht.

De zichtbaarheid op de duikplaatsen "Office" en "Amazone" was stukken beter dan de dag voordien, alhoewel de zichtbaarheid tijdens de duik zelf ook varieerde. Een gitaarrog lag half verscholen in het zand, enkele witpunt rifhaaien patrouilleerden langs het rif en bladvissen en naaktslakken kwamen het plaatje vervolledigen.

Duikdag 4. Vandaag wordt het duiken op Giant's Castle en Manta Reef. Het zijn korte duiken hier in Tofo. Er zijn hier geen koraalriffen die tot onder de oppervlakte reiken, het duikprofiel is zoals duiken op de Noordzee, zakken tot op de bodem en constant op diepte blijven tot je net niet in deco gaat en dan weer stijgen voor een safety stop op vijf meter. De duikplaatsen zijn meestal 25 à 30 meter diep, dus de duiktijden zijn kort maar goed. Aan het begin van de duik zien we een school mobula manta's, ik tel er twintig, ze cruisen langzaam voorbij. Twee grote hengelaarsvissen liggen naast elkaar op een stuk koraal en poseren mooi voor onze fotograaf van dienst, Rudy Van Geldere. Een mooie grijze rifhaai glijdt voorbij en een sidderrog ligt wat verder op het zand te rusten. Op de terugweg naar het duikcentrum spotten we een walvishaai en we gaan er dan ook bij snorkelen. Ik laat me van de zodiac glijden, ga rond de boeg van de zodiac naar de kant waar de walvishaai opgemerkt werd en schrik me een bult als ik oog in oog sta met deze grootste vis ter wereld. Snel achteruit en opzij is de boodschap om een frontale aanvaring te vermijden. Hij glijdt gracieus langs me heen en ik kan 'm makkelijk een paar honderd meter volgen. Uniek!

Op duikdag 5 gaan we naar de nieuwe duikplaats "Hogwarts". De eigenares van het duikcentrum is duidelijk fan van Harry Potter. De manta's zijn niet present op het poetsstation, maar verder is het een mooie duik, we zien ook een mooie grote albino schorpioenvis tegen een stuk wit koraal aanleunen zodat hij niet te veel opvalt. Op de tweede duikplaats Giant's Castle zien we veel murenes, heel grote langoesten en een school zwartvin barracuda's. Het krioelt van de trekkervissen en we zien ook een school grootoog makrelen aan het einde van de duik op 26 meter . Tijdens het stijgen komen we in een grote wolk plankton terecht, het wordt wat donkerder en je wordt een beetje duizelig van het kijken naar dat klein gespuis. Tijdens onze safetystop op vijf meter zie ik een paar grootoog makrelen die van achter mij komen, ik draai me om en zie een enorme school op me afkomen, ik geef snel teken naar de anderen en laat me een meter of drie zakken om middenin de school terecht te komen. Onze luchtbellen deren hen niet en een andere soort makrelen komt tussen de andere school doorgezwommen, wat een zicht, ik zit middenin een grote en dichte school van een paar duizend vissen. De school zakt een tweetal meter en wat verder zie ik een school kleine tonijnen snel voorbijschieten. Hun zilver blinkende zijden schitteren in de zon. We blijven zo'n volle vijf minuten genieten, een prachtige ervaring.

Ontbijt om 06:30 en na het optuigen van ons duikmateriaal lanceren we de boot in het water. We zetten koers richting Manta Reef om manta's op de poetsstations te zien. Tijdens het afdalen zien we al meteen een staartloze manta onder ons boven het rif zweven. Hij glijdt gewoon verder en verdwijnt uit zicht. We blijven op het poetsstation in de hoop nog manta's te zien, we zien een dichte school soldaatvissen in de lichte stroming hangen en plots doemt een manta op. We houden ons met drie vingers aan het rif vast om comfortabel en stil in de stroming te kunnen hangen. De manta cirkelt boven het rif en komt steeds dichter terwijl hij cirkels draait en gepoetst wordt door gele vlindervisjes en andere poetsvissen. Hij is een 4 à 5 meter groot en komt tot op een meter afstand van ons terwijl hij verder rondjes draait. Na 35 minuten bodemtijd moeten we helaas de terugweg naar de oppervlakte aanvangen. Geen decompressieduiken in Mozambique, de recompressiekamer in Durban in Zuid-Afrika is bereikbaar, maar ver weg.

De tweede duik wordt een duik bij de walvishaaien, niet snorkelen, maar duiken. Onze operator is de enige die dit aanbiedt en enkel voor onze klanten. Dit kan enkel als het weer het toelaat en er verschillende walvishaaien gesignaleerd zijn op ongeveer dezelfde plaats. Wie rechtreeks bij het duikcentrum boekt krijgt dit soort duiken niet voorgeschoteld. Op terugweg van Manta Reef zien we onze eerste walvishaai van de dag. We doen onze fles om, laten ons voorzichtig in het water glijden en palmen langszij de grootste vis ter wereld, hij daalt langzaam naar de zandbodem op 12 meter en we volgen hem verder over de bodem, hij zwemt relatief snel en volgen kost moeite. We zien een tweede walvishaai en besluiten die te volgen, want die zwemt trager en we kunnen even op adem komen. Na zo'n 8 minuten op 12 meter diepte zien we recht voor ons een derde walvishaai bijna stil op de zandbodem liggen. Hij zwemt uiterst langzaam en we volgen hem een tweetal minuten, maar hij blijkt ons te snel af te zijn. Het lijkt er even op dat onze walvishaaien duik er na 10 minuten op zit tot we een vierde walvishaai van achter ons en boven onze hoofden zien passeren. Die moet ons al een tijdje aan het volgen geweest zijn. Als je in een gebied duikt dat rijk is aan walvishaaien moet je blijkbaar af en toe eens achter je kijken. Deze walvishaai kunnen we makkelijk een kleine tien minuten volgen. Hij zwemt op ongeveer 8 meter diepte, wij eronder en ernaast. Het is een jong mannetje van ongeveer acht meter lang. Ik had de avond voordien goed opgelet tijdens de voordracht van de residente walvishaaien specialist en kon dus een mannetje van een vrouwtje onderscheiden.

Na zo'n twintig minuten duiken bij de walvishaaien gaat onze vierde walvishaai ervandoor, hij volgt de helling van de zandbodem die hier geleidelijk aan dieper wordt. De afspraak was niet dieper te gaan dan 10 à 12 meter en we besluiten dan ook om de walvishaai niet verder te volgen want we duiken plots al op 15 meter diepte. Twintig minuten duiken met walvishaaien, dat kunnen we moeilijk verbeteren en we zijn dan ook allen super tevreden en de "ok" tekens met beide handen worden dan ook gretig uitgedeeld. We stijgen langzaam naar onze safety stop als er op een zestal meter alweer een walvishaai naast ons opdoemt. Ik kijk links achter me en zie er nog tawee onze richting uitcruisen. Ik kijk dan ook maar even over mijn rechterschouder en schrik me haast een aap als er een exemplaar van meer dan 10 meter mij van rechts achter inhaalt. ik kijk opnieuw voor me en heb nu vier walvishaaien in zicht die me moeiteloos voorbijsteken met een grote school makrelen in hun kielzog. ik geloof mijn ogen niet, wat een tafereel. Ik haal uit mijn zwemvliezen wat er in zit, maar na een minuut moet ik het opgeven, ze zijn me te snel af. Ik klok de duik af op 27 minuten en hang op mijn safety stop even te bekomen van wat ik net heb meegemaakt, een fantastische afsluiter van een leuke duikvakantie.

Tekst: Bart Coudenys
Foto's: Rudy Van Geldere

Lees hier het programma

Duikreis in Mozambique.

Lees hier het programma