Artikel uit Paardenmagazine BIT door Mario Broekhuis

HIPPO-TREK Expeditie Chili-Argentinië (ruiterblad Bit 1998)

VIJFDUIZEND METER BOVEN DE ZEESPIEGEL

Ruiter-expeditie over de pieken van de Andes
Een stoet dwergen onder het waakzame oog van de condor. Vuurrode heuvels verstoffen in de hete middagzon, sterren fonkelen bij tien graden vorst. Leven van een stukje vettig geitenvlees en wat oplossoep. Te paard over de hoogste pieken in het Andesgebergte is een ervaring van de buiten categorie. Leven tot in de toppen van je tenen.

Ik weet zeker dat wij op dit moment de hoogste ruiters in de wereld zijn'', zegt Paul Coudenys, leider van de expeditie die in december 1998 door de Andes trekt. De elf Belgische en Nederlandse ruiters die Coudenys aanvoert, zijn de allereerste Europeanen die te paard over de hoogste ruggen van het Zuid-Amerikaanse Andesgebergte trekken.
We rijden op een hoogte tot vijfduizend meter, zo hoog als de piek van de Mont Blanc. ,,Het is de route die ik in 1993 te voet aflegde. Over dezelfde onbegaanbare paden trok de Argentijnse generaal San Martin met een leger van drieduizend man om Chili in 1817 van de Spanjaarden te bevrijden. Een historische route dus'', legt onze gids Marcos Liberona Reyes - Andeskenner en expert in het overleven van noodsituaties - onderweg uit.

Wat de start leek van een ruitervakantie loopt uit in een ware expeditie, op zoek naar het avontuur en met de gevaren vandien. ,,Kun je je voorstellen dat het waargebeurde verhaal van de film Alive (waarin een Uruguayaans rugbyteam in de winter van 1972 een noodlanding maakt en in, zacht gezegd, volkomen wanhoop ten onder gaat) zich hier heeft afgespeeld?'' gniffelt Marcos. Mij lopen de rillingen over de rug. Maar geen nood, het is nu zomer op het zuidelijk halfrond. In plaats van te vernikkelen van de kou, brandt nu op het middaguur de zon genadeloos op onze huid. Boven de dertig graden, en 's nachts valt de temperatuur terug tot tien graden onder het vriespunt. Het zijn extremen.

Het moment dat de karavaan van 31 muildieren en paarden dwars over een helling van 45 graden en steiler gaat, maakt een diepe indruk op de hele groep. Links honderden meters in de diepte met slechts rollend grind en wegschuifend zand, rechts torenhoge rotsblokken die hoe langer hoe dichter naar elkaar kruipen. Op weg naar de hoogste pieken. Telkens pakken de paarden zo'n dertig tot veertig meter en staan dan stil, komen wat op adem, om zich dan weer met kracht omhoog te trekken op richels waar een voorhoef ternauwernood grip heeft. De machtige achterbenen volgen. De dieren gaan door. Snuivend. Het ene moment met de hals vooruit om de rotsen te bekijken, dan weer het prachtige lijf in een bocht wringend of alle spieren snaarstijf gespannen voor een nieuwe sprong.

Angst verdwijnt in de afgrond
Dit is de categorie ogen dicht, vertrouw op God en vooral op het paard. Peter Stuivenberg verwoordt in zijn roman 'In het Westen huilt de Condor' precies waar het om draait: ,,Angst, wat moet je ermee? Afgrond na afgrond verdwijnt de angst en maakt plaats voor begrip, schoonheid en het verrukkelijk gevoel om dit alles te mogen beleven. Soms staat het denken over het heden stil, als het paard wankelend op de benen net wel of net niet zijn evenwicht bewaart. Het leven voelen tot in de toppen van mijn tenen kan niet zonder angst. De risico's trekken als vanzelfsprekend voorbij.''
Clichés zijn niet zonder reden clichés, domweg omdat ze precies weergeven wat iemand bedoelt, treffend en zonder omhaal. Geweldig, fantastisch, waanzinnig, ieder superlatief is van toepassing op deze trip. Het zijn gedachten die pas na afloop, thuis achter de tekstverwerker, opkomen.
Op het moment zelf rest niets anders dan verwondering. Over de wilskracht van de paarden, de Criollo's (spreek uit als kri-jojjo) die het onmogelijke presteren op een rantsoen van wat ze zelf in de nachtelijke uren bij elkaar grazen aan blaadjes en dorre grassprieten. En dat zonder een drup zweet of een rib te tonen. Een Nederlands paard zou in deze omstandigheden na een half uur morsdood neervallen. Verwondering over het gebergte dat werkelijk iedere kleur van de regenboog heeft; iedere steenpunt die om aandacht schreeuwt, opdat de bezoeker hem mag zien in al zijn eenzaamheid en schoonheid tegelijk. En verwondering over de condors, roofvogels met een spanwijdte van dik drie meter, die in de lucht rondzweven op zoek naar aas en vanuit de hoogte een stoet dwergen - ons - door het gebergte zien trekken. Met de fotograaf fantaseer ik over een enorme schaduw die over een rotswand trekt. Een reuzencondor, of een pterodactylus die ieder moment boven ons kan cirkelen op zoek naar een borrelhapje in de vorm van ruiter-en-paard, of een wolk? De aarde trilt, of het lijkt maar zo? Jurrasic Park. Wij zijn op zoek naar het verloren paradijs. Die utopie komt nooit uit; wel vinden we het geluk in de ongekende schoonheid van het landschap en in de eenheid met ons paard. Wij dwergen.

Cowboytje spelen aan de grens
De enige mensen die we ontmoeten zijn een stel verdwaasde en tot hun tanden bewapende heren, die vanuit twee hutjes aan beide zijden van de grens hun best doen om Chili en Argentinië strikt gescheiden te houden. Waarom is ons een raadsel, want behalve een verdwaalde geit komt hier werkelijk niemand, en om iets te smokkelen zijn wel makkelijker routes denkbaar. De Chileense militairen zadelen dan ook prompt hun ezels om een stuk met ons mee te trekken. Ze zijn gedropt per helicopter en mogen hun stuk van de bergkam die de grens vormt een maand bewaken. Wij zijn het enige vermaak.
De Argentijnse carabineros zitten er al even eenzaam bij, midden op de grasvlaktes van de Hermoso-valei en ingesloten door muren van steen. Eén van hen is dolgelukkig en valt met betraande ogen Marcos in de armen. ,,Dat noem ik toeval'', zegt onze gids, ,,vijf jaar geleden was hij hier ook, in dezelfde eenzaamheid. En nu, uitgerekend als wij hier langskomen, sturen ze hem opnieuw de bergen in. Het is voorbestemd.''

De grensbewakers brengen de dag door met cowboytje spelen en het vangen van halfwilde paarden. Uiteraard zijn zij zéér bereid om dat te demonstreren. Vlak voor zonsondergang ontwaren we in de verte een stofwolk, en aan de geluiden te horen nadert een twintigtal paarden en muildieren, op de hielen gezeten door de joelende en fluitende carabinieri. Behendig lukt het twee van hen om met behulp van twee kogels-aan-een-touwtje - de zogenaamde boleodores - en lasso's een dier aan de grond te krijgen. Zij zijn blij. Het tafereel doet onwerkelijk aan; oerkreten en oergedrag in een oerlandschap.

Karavaan in een puur landschap
,,Chili en Argentinië zijn gezegend met de mooiste berglandschappen in de wereld'', staat op de achterflap van de Bradt's gids 'Backpacking in Chile & Argentina'. Klopt. Iedere dag, ieder uur wisselt het landschap. Dan trekt de stoet over groene grasvlaktes met water in overvloed, om vervolgens een klim te maken over vuurrode en stoffige heuvels. Overal zijn snelstromende beekjes die het smeltwater uit de bergen afvoeren naar ergens ver benee. De aanwezigheid van het water geeft ons een fris gevoel, zelfs al zien we er uit alsof we het afgelopen jaar geen zeep hebben aangeraakt. Om een bad te nemen is het te koud, wel is het ijskoude water een prima remedie om de slaap te verdrijven.

De muildieren nemen 's ochtends een voorsprong en lopen ver voor de paarden uit; hun sporen geven het pad aan. Af en toe zien we een glimp van hen op de bergruggen ver voor ons, halverwege de dag halen we ze in en smelt de karavaan samen. De muildieren dragen de bagage: kisten vol rantsoenen, rugzakken en tentjes. Die tentjes zijn voor ons overbodig. Het kost tijd om ze op te zetten en af te breken, terwijl het in de nacht windstil en droog is. Een slaapplaats is snel gemaakt: matje en slaapzak uitrollen en in de openlucht genieten van de fonkelende sterren. Dat loont de moeite, want de Andes is beroemd om zijn heldere sterrenhemel.

Zodra ze afgezadeld zijn, krijgen de dieren hun vrijheid terug en gaan in kuddeverband op zoek naar voedsel. Heel precies knabbelen ze de eetbare delen van struiken. Uitgerekend de messcherpe sprieten van het pampasgras zijn favoriet; de sappigste plantjes laten de paarden staan, waarschijnlijk giftig of vies van smaak. Overal groeien in de zomer bloemetjes. Paarse, rode, gele vlinderbloemigen, zoet geurend; orchisachtigen met belletjes of met besjes. Het is een genot om te zien en te ruiken. Bradt's gids maakt melding van de 'lieflijke' ourisia, die groeit in de omgeving van watervallen; de gele orchidee en de copihue, een plant met dieproze, belvormige bloemen, het nationale symbool van
Chili. Ze zijn ongetwijfeld in de bloemweelde langs onze route terug te vinden.

Beter dan op je kont zitten
Marcos voert de zeven ratio's aan om deze tocht te doen: vanwege de historische route, de twee bergkammen, het oversteken van de gehele Andes van west naar oost, de natuur, de hoogste bergen van het continent (met als hoogste de Aconcagua met zijn net-geen-zevenduizend meter), de kennismaking met twee ruiterculturen, en het leren kennen van de paarden. Reden genoeg om de trip als droomvakantie te boeken, ware het niet dat de vakantiegangers tevreden dienen te zijn met een stukje vettig geitenvlees en wat oplossoep als avondmaaltijd.
Het went. Ieder van ons heeft zijn eigen reden om met Paul Coudenys in dit avontuur te duiken. Avontuur? Uitdagingen? Zo in de desolate bergen, op de hoogvlaktes, overgeleverd aan wind, zon en paard, dat als geen ander weet te overleven in deze barre woestenij, staat het werkgeheugen van de hersenen op error. Nul, het is leeg. Leven en reageren gaat op instinct en gevoel. Europa en het strakke stramien van de maatschappij zijn ver weg. Het bestaat niet langer. Voor Dirk Decoene betekent de expeditie een keerpunt in zijn leven: ,,Ik heb sterke interesse in adventure, maar dit is voor mij vooral een bezinningsreis. Op zoek naar mezelf, om straks met een schone lei van start te gaan.''
,,Als je er bij stilstaat dat er zó iets kan misgaan met erg grote gevolgen; eigenlijk vind ik dat juist het leuke'', zegt Annalie. ,,Anders had ik drie weken met m'n kont in het zand gelegen. Het primitieve eten accepteer ik dan graag. Maar je moet redelijk toegewijd zijn en bereid zijn offers te brengen, het moet je raken.''

Geen instantavontuur of pseudogevaar
Spreekt hier een toerist op zoek naar instantavontuur en pseudogevaar? Niet bepaald. Voor Paul Coudenys was dit evengoed een ontdekkingsreis. Ja, liefst stuurt de reisorganisator nu ieder jaar een groep over de Andes, maar die eerste keer was bijzonder. En Marcos: ,,Nu doen hooguit een vijftig toeristen uit de Verenigde Staten dit gebied aan om te paard een stukje van de route te doen, maar meestal zijn ze niet eens in staat om tijdens de serieuzere afdalingen en klimpartijen in het zadel te blijven. Hopelijk groeit het aantal ruiters dat een serieuze poging doet om de hele route af te leggen. Dat is goed voor onze economie, maar bovenal is dit gebied het waard om te zien. Ik gun het een ander om hier te komen. En daarom is het voor mij belangrijk dat Paul hier komt en de tocht promoot in Europa.''
Paul geeft in de reisbeschrijving een voorschot op het gevoel waarmee wij naar huis zouden gaan, reclamepraat om iemand zo gek te krijgen met hem op reis te gaan: 'We zijn waarschijnlijk nooit tevoren zo één geweest met dier en natuur, en keren naar huis onder de indruk van een niet te beschrijven natuur en een innerlijke ervaring rijker.' Het blijken profetische woorden. De expeditie eindigt in het Argentijnse Uspallata waar de film 'Seven Years in Tibet' is opgenomen. U vond het een mooie film? Jammer dat de filmcrew in de laagvlakte bleef hangen, want daarbóven, daar is het pas echt mooi.

tekst Mario Broekhuis - Bit